شوک های اقتصادی بسته شدن تنگه هرمز و احتمال مسدود شدن بابالمندب؛ بحران جدید در بازار انرژی جهان قرن ۲۱
اقتصاد جهانی به چند گلوگاه دریایی وابسته است که نقش حیاتی در انتقال انرژی و تجارت بینالمللی دارند. مهمترین این نقاط تنگه هرمز در خلیج فارس و تنگه بابالمندب در دریای سرخ هستند. هرگونه اختلال در این مسیرها میتواند به سرعت قیمت انرژی، هزینه حملونقل و در نهایت تورم جهانی را افزایش دهد.
در شرایطی که تنشهای منطقهای افزایش یافته و گزارشهایی از اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز طی هفتههای اخیر مطرح شده است، برخی تحلیلگران همچنین درباره احتمال محدود شدن تردد در تنگه بابالمندب هشدار میدهند. اگر چنین سناریویی رخ دهد، بازار انرژی جهان با یکی از جدیترین شوکهای دهههای اخیر روبهرو خواهد شد.
در حال حاضر قیمت نفت در بازار جهانی حدود ۱۰۰ دلار برای هر بشکه است و هرگونه اختلال در مسیرهای اصلی انتقال نفت میتواند قیمتها را به سرعت افزایش دهد.
تنگه هرمز؛ مهمترین شریان انرژی جهان
تنگه هرمز بین ایران و عمان قرار دارد و یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان محسوب میشود. طبق برآوردهای آژانس بینالمللی انرژی، روزانه حدود ۱۸ تا ۲۰ میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور میکند؛ یعنی تقریباً ۲۰ درصد مصرف نفت جهان.
بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ نفت از جمله:
- عربستان سعودی
- امارات متحده عربی
- عراق
- کویت
- قطر
- ایران
بخش بزرگی از صادرات انرژی خود را از این مسیر انجام میدهند.
تاثیر احتمالی بر قیمت نفت
با توجه به اینکه قیمت نفت اکنون در محدوده ۱۰۰ دلار قرار دارد، هرگونه اختلال در تنگه هرمز میتواند بازار را به سرعت تحت فشار قرار دهد.
سناریوهای احتمالی:
- اختلال محدود: افزایش قیمت به ۱۱۵ تا ۱۳۰ دلار
- اختلال جدی: افزایش قیمت به ۱۴۰ تا ۱۶۰ دلار
- بسته شدن کامل: احتمال جهش قیمت به ۱۸۰ تا ۲۰۰ دلار
تنگه بابالمندب؛ گلوگاه تجارت اروپا و آسیا
تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ قرار دارد و مسیر اصلی ارتباطی بین کانال سوئز و اقیانوس هند است.
تقریباً ۱۲ درصد تجارت جهانی از این مسیر عبور میکند. نفت خاورمیانه که به اروپا میرود نیز تا حد زیادی از این مسیر عبور میکند.
اگر این تنگه بسته شود، کشتیها مجبور میشوند مسیر طولانیتر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را انتخاب کنند.
این تغییر مسیر میتواند:
- زمان حملونقل را ۱۰ تا ۲۰ روز افزایش دهد
- هزینه سوخت و بیمه را بالا ببرد
- قیمت کالاهای وارداتی در اروپا و آسیا را افزایش دهد
سایر شاهراههای آبی مهم جهان
اقتصاد جهانی تنها به هرمز و بابالمندب وابسته نیست. چند مسیر دریایی دیگر نیز نقش حیاتی در تجارت جهانی دارند.
کانال سوئز
کانال سوئز مصر دریای مدیترانه را به دریای سرخ متصل میکند و یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهانی است.
حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد تجارت جهان از این کانال عبور میکند. در سال ۲۰۲۱، زمانی که کشتی «Ever Given» در این کانال گیر کرد، تنها در چند روز میلیاردها دلار خسارت به تجارت جهانی وارد شد.
در صورت بسته شدن بابالمندب، عملاً کارایی کانال سوئز نیز به شدت کاهش پیدا میکند.
کانال پاناما
کانال پاناما اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل میکند و مسیر اصلی تجارت بین شرق آسیا و سواحل شرقی آمریکا است.
سالانه حدود ۵ درصد تجارت جهانی از این کانال عبور میکند. این مسیر به کشتیها اجازه میدهد بدون دور زدن قاره آمریکا، به سرعت بین دو اقیانوس حرکت کنند.
تنگه مالاکا
تنگه مالاکا بین مالزی و اندونزی قرار دارد و یکی از شلوغترین مسیرهای دریایی جهان است.
بیش از ۲۵ درصد تجارت جهانی و بخش بزرگی از واردات انرژی چین، ژاپن و کره جنوبی از این مسیر عبور میکند.
اگر این تنگه دچار اختلال شود، اقتصاد شرق آسیا به شدت آسیب خواهد دید.
تنگه بسفر
تنگه بسفر در ترکیه دریای سیاه را به دریای مدیترانه متصل میکند.
این مسیر برای صادرات نفت و غلات کشورهای حوزه دریای سیاه از جمله:
- روسیه
- اوکراین
- قزاقستان
اهمیت بالایی دارد.
مسیرهای جایگزین در صورت بسته شدن تنگهها
اگر یکی از این گلوگاهها بسته شود، تجارت جهانی کاملاً متوقف نمیشود، اما هزینهها به شدت افزایش پیدا میکند.
جایگزینهای تنگه هرمز
چند مسیر محدود برای دور زدن هرمز وجود دارد:
- خط لوله شرق به غرب عربستان (Petroline) که نفت را به دریای سرخ منتقل میکند
- خط لوله ابوظبی به فجیره که نفت امارات را بدون عبور از هرمز صادر میکند
با این حال ظرفیت این خطوط لوله بسیار کمتر از حجم صادراتی است که از تنگه هرمز عبور میکند.
جایگزین بابالمندب و سوئز
در صورت بسته شدن این مسیرها، کشتیها مجبور به استفاده از مسیر:
دماغه امید نیک در جنوب آفریقا
خواهند شد.
این مسیر:
- حدود ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ کیلومتر طولانیتر است
- هزینه حملونقل را به شدت افزایش میدهد
- زمان تحویل کالا را چند هفته عقب میاندازد
تاثیر بحران بر اقتصاد جهانی
اختلال در چند گلوگاه دریایی میتواند باعث ایجاد یک شوک اقتصادی جهانی شود.
مهمترین پیامدها شامل:
- افزایش شدید قیمت انرژی
- رشد تورم جهانی
- افزایش هزینه حملونقل
- کاهش رشد اقتصادی
- احتمال رکود در برخی اقتصادهای بزرگ
جمعبندی
تنگه هرمز، بابالمندب، کانال سوئز، تنگه مالاکا و کانال پاناما از مهمترین شریانهای اقتصادی جهان هستند. اختلال در هرکدام از این مسیرها میتواند اثرات زنجیرهای بر بازار انرژی، تجارت جهانی و اقتصاد کشورها داشته باشد.
در شرایطی که قیمت نفت اکنون حدود ۱۰۰ دلار است، هرگونه بحران در این گلوگاههای استراتژیک میتواند بازار انرژی را با شوک بزرگی مواجه کند و اقتصاد جهانی را وارد دورهای از تورم بالا و رشد اقتصادی پایین کند.
به همین دلیل بسیاری از کشورها در سالهای اخیر تلاش کردهاند با توسعه خطوط لوله، مسیرهای جایگزین و تنوع در منابع انرژی وابستگی خود به این گلوگاههای حساس را کاهش دهند
«برای آشنایی با نفت، مقاله تحلیل بازار نفت را بخوانید.»
همچنین میتوانید این مقاله هم مطالعه داشته باشید
مشکلات اقتصادی کشورهای جهان سوم | ریشهها، پیامدها و راهکارها
میتوانید پیشبینی قیمت نفت هم در این سایت مشاهده کنیدنفت
هنوز نظری برای این مقاله ثبت نشده است.